عزّت و جاه و جميع امراض قلبيّه و افعال قبيحه را ، كه : « حبّ الدّنيا رأس كلّ خطيئة » « 21 » ، امّا بحسب ظاهر ، اگر اظهار كند مخالفت خدا و رسول ص را ، مستحق مىشود طعن و لعن و رجم را به سبب ارتداد از دين ؛ لهذا پنهان مىكند مخالفت را ، و ظاهر مىسازد مطاوعت را ، و اصلاح نمىكند قلب را از امراض و فساد ، تا مستحق گردد رحمت الهى را ؛ پس راضى شده است به دورى از رحمت حقّ تعالى . بعد ، بيان مىفرمايد علامات منافق را ، و بيست علامت بيان فرموده ؛ اوّل : كم‌مبالاتى به كذب كه فساد عقايد را پنهان مىدارد ، و خلاف آن را ظاهر مىكند ؛ پس نفاق ، مستلزم است كذب را . دوم : خيانت است به معنى ناراستى و نادرستى ، و ضدّ امانت است كه از صفات عقل است ، و خيانت از صفات جهل است ، و منافق ، جاهل است نه عاقل ؛ زيرا كه علامت عقل ، عبادت رحمان و اكتساب جنان است ، و منافق - به سبب جهل - از هر دو محروم است ، كه : وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى « 22 » . سيم : وقاحت به معنى سخت‌رويى و بىشرمى ، و ضدّ حياء است ؛ و حياء ، از خصال عقل است ، و وقاحت از صفات جهل است كه در منافق است . و چهارم : ادّعاء بلا معنى ؛ يعنى آنچه را مدّعى شود حقيقت

--> ( 21 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 266 سطر 8 و صفحهء 566 سطر 20 رجوع شود : « الكافى » 2 : كتاب الايمان و الكفر : باب ذمّ الدّنيا و الزّهد فيها : حديث 11 و باب حبّ الدّنيا و الحرص عليها : حديث 1 و 8 ، « الخصال » 1 : 25 ، « كنز الفوائد » 1 : 217 ، « روضة الواعظين » 2 : 402 ، « غرر الحكم » : 142 : حكمة 2519 ، « مجموعهء ورّام » : 1 : 136 ، « ارشاد القلوب » 1 : 21 ، « أعلام الدّين » : 149 ، « التّحصين فى صفات العارفين » : 27 ، « غوالى اللآلئ » 1 : 27 ، « وسائل الشّيعة » 16 : حديث 20824 ، « بحار الانوار » 51 : 258 ، 70 : 239 و 315 ، 73 : 20 و 59 و 60 ، 78 : 23 ، « مستدرك الوسائل » 12 : حديث 13462 - 17 و 13477 - 14 ، « شرح نهج البلاغة » 9 : 239 ، 19 : 330 ( 22 ) - . . . و چون به نماز برخيزند به حالت كسالت و سستى برخيزند . . . : سورهء 4 آيهء 142